Anksiyete çoğu zaman zihinsel bir süreç gibi anlatılır; düşünceler, senaryolar, endişeler üzerinden konuşulur. Oysa pek çok kişi için anksiyete, önce bedende hissedilir. Kalpte bir sıkışma, nefesin daralması, midede bir düğüm ya da sürekli bir gerginlik haliyle kendini gösterebilir. Beden, henüz zihin bir şey söylemeden önce alarm vermeye başlayabilir.
Bu yazıda, anksiyetenin bedende nasıl hissedilebildiğini, bu tepkilerin neden ortaya çıktığını ve bedenle kurulan ilişkinin bu süreçte neden bu kadar önemli olduğunu ele alıyoruz.
Anksiyete, bedenin bizi korumaya yönelik verdiği doğal bir tepkidir. Tehlike algısı oluştuğunda beden, farkında olalım ya da olmayalım, harekete geçer. Bu nedenle yaşanan bedensel belirtiler “bozukluk” değil, çoğu zaman aşırıya kaçmış bir korunma çabasıdır.
Anksiyete Bedende Neden Ortaya Çıkar?
Beden, tehlike algıladığında sinir sistemi üzerinden hızlı bir şekilde devreye girer. Bu tehlike gerçek bir durumdan kaynaklanabileceği gibi, geçmiş deneyimlerin ya da belirsizliğin yarattığı bir algı da olabilir. Beden için önemli olan, tehdidin “gerçek” olup olmaması değil, tehdit olarak algılanmasıdır.
Bu nedenle anksiyete yaşayan birçok kişi, “mantıken biliyorum ama bedenim sakinleşmiyor” cümlesini kurar. Çünkü beden, mantıkla değil, deneyimle ve alışkanlıkla çalışır.
Anksiyete En Sık Hangi Bedensel Belirtilerle Hissedilir?
Anksiyetenin bedensel yansımaları kişiden kişiye değişebilir. Ancak sık karşılaşılan bazı deneyimler şunlardır:
- Kalp çarpıntısı ya da göğüste sıkışma
- Nefesin daralması, derin nefes alamama hissi
- Midede ağrı, bulantı ya da yanma
- Kaslarda gerginlik, özellikle boyun ve omuzlarda sertlik
- Baş dönmesi, sersemlik
- Sürekli yorgunluk hissi
- Ellerde titreme ya da terleme
Bu belirtiler çoğu zaman kişiyi korkutabilir ve “bedensel bir sorun mu var?” sorusunu beraberinde getirebilir. Ancak yapılan tıbbi kontrollerin temiz çıkması da oldukça yaygındır. Bu noktada bedenin verdiği sinyalleri farklı bir yerden anlamlandırmak önem kazanır.
Anksiyete Neden Midede, Kalpte ya da Nefeste Hissedilir?
Beden, duygusal deneyimlere farklı bölgeler üzerinden tepki verebilir. Bazı kişiler anksiyeteyi daha çok mide üzerinden yaşarken, bazıları kalp ya da nefesle ilgili belirtiler hisseder. Bunun nedeni, bedenin geçmişte öğrendiği tepki yollarıdır.
Örneğin uzun süre bastırılan duygular, mide ve sindirim sistemi üzerinden kendini gösterebilir. Sürekli tetikte olma hali ise kalp ve nefesle ilgili belirtileri artırabilir. Bu tepkiler bilinçli olarak seçilmez; bedenin “alışık olduğu” yollarla ortaya çıkar.
Bedensel Belirtilerden Korkmak Anksiyeteyi Artırır mı?
Çoğu zaman evet. Bedende ortaya çıkan belirtiler korkutucu olduğunda, kişi bu belirtileri yakından izlemeye ve kontrol etmeye çalışır. Bu da bedenin daha fazla alarm vermesine yol açabilir.
“Ya yine olursa?”, “Bu his geçmezse?”, “Kontrolü kaybedersem?” gibi düşünceler, bedensel tepkileri daha da güçlendirebilir. Böylece bir döngü oluşur: beden tepki verir, zihin bu tepkiyi tehdit olarak yorumlar, beden daha fazla alarm verir.
Anksiyete ile Beden Arasındaki İlişki Nasıl Değişebilir?
Anksiyeteyle çalışırken amaç, bedensel belirtileri tamamen ortadan kaldırmak değildir. Daha çok, bu belirtilerle kurulan ilişkiyi dönüştürmek hedeflenir. Bedeni susturmaya çalışmak yerine, onun ne anlatmaya çalıştığını anlamaya yönelmek çoğu zaman daha düzenleyici bir etki yaratır.
Bedenle kurulan ilişki yumuşadıkça, belirtiler de genellikle daha yönetilebilir hale gelir. Bu süreç; fark etmeyi, yargılamadan gözlemlemeyi ve bedene güvenmeyi öğrenmeyi içerir.
Anksiyete Bedende Hissedildiğinde Ne Zaman Destek Almak Gerekir?
Bedensel belirtiler günlük yaşamı belirgin şekilde etkilemeye başladığında, kişi sürekli tetikte hissediyor ya da bu belirtiler nedeniyle kaçınmalar yaşıyorsa profesyonel destek almak anlamlı olabilir.
Bireysel terapi sürecinde; bedenin verdiği sinyaller, bu sinyallerle birlikte gelen düşünceler ve duygular birlikte ele alınır. Bu süreç, kişinin bedenini bir düşman gibi değil, bir rehber gibi görmeye başlamasına alan açabilir.